Kto miałby mi za to zapłacić?
A co, jeśli Twoja wiedza jest warta znacznie więcej, niż myślisz, a jedyną osobą, która tego nie dostrzega, jesteś Ty?
Kto miałby mi za to zapłacić?
Rozmawiałam kiedyś z człowiekiem, który szkoli od kilkunastu lat. Opowiadał o swojej pracy dwadzieścia minut, a potem zawiesił głos i powiedział: no dobrze, tylko kto miałby mi za to zapłacić.
To zdanie słyszę częściej niż jakiekolwiek inne. Częściej niż pytanie o pieniądze, częściej niż pytanie o czas, częściej niż pytanie o to, od czego zacząć.
Mówią je ludzie z piętnastoletnim stażem. Ludzie, których znajomi pytają o radę od lat. Ludzie, którzy rozwiązali w swoim życiu zawodowym setki problemów, po czym uznali, że to nic szczególnego.
To nie jest skromność. To błąd w ocenie.
Kiedy pytam, skąd to przekonanie, słyszę zwykle jedno: jestem realistą. Przecież to wszystko jest oczywiste. Każdy to wie – wystarczy poszukać w internecie.
Otóż nie. To, co robisz automatycznie, wydaje Ci się oczywiste dokładnie dlatego, że to umiesz. Nie dlatego, że takie jest.
Oceniasz wartość swojej wiedzy przez to, co już wiesz. Dlatego wiele rzeczy wydaje Ci się oczywistych. Tyle że dwadzieścia lat temu wcale takie nie były. Po prostu nie pamiętasz już, jak to jest ich nie wiedzieć.
Kiedy coś wiesz, nie umiesz sobie wyobrazić, że ktoś tego nie wie.
To zjawisko ma swoją nazwę: klątwa wiedzy. I nie jest to określenie wymyślone na potrzeby poradników. Badacze potwierdzili je w eksperymentach, w których uczestnicy podejmowali decyzje dotyczące prawdziwych pieniędzy.
Osoby, które miały dodatkową informację, nie potrafiły całkowicie jej zignorować, nawet jeśli byłoby to dla nich finansowo korzystne. To, co już wiedziały, wpływało na ich decyzje, mimo że próbowały tę wiedzę odłożyć na bok. Konkurencja na rynku ograniczała ten efekt mniej więcej o połowę, ale nie usuwała go całkowicie.
Mówiąc prościej: mózg nie ma przycisku „udawaj, że tego nie wiem”. Dlatego w jednej kwestii warto przestać ufać własnej ocenie. To, co dla Ciebie jest dziś oczywiste, dla Twojego klienta może być odpowiedzią, której szuka od pół roku.
Wystukiwanie melodii.
Jest taki eksperyment, w którym jedna osoba wystukuje palcem rytm znanej piosenki, a druga próbuje ją rozpoznać. Osoby wystukujące rytm są przekonane, że słuchacz odgadnie piosenkę mniej więcej w połowie przypadków. W rzeczywistości udaje się to zaledwie raz na czterdzieści prób.
Dopowiem uczciwie, bo inaczej byłoby to naciągane: eksperyment pochodzi z nieopublikowanej rozprawy doktorskiej i znamy go głównie z popularnej książki. Dlatego traktuję go bardziej jako świetną ilustrację zjawiska niż twardy dowód naukowy. Ale trudno o lepszy przykład.
Bo dokładnie tak często wygląda komunikacja eksperta. W głowie masz całą melodię: piętnaście lat praktyki, kontekst, wyjątki i wszystkie sytuacje, w których coś zadziałało albo zawiodło. A klient słyszy tylko stukanie palcem – trzy zdania w opisie Twojego profilu.
I tu jest sedno.
Nie masz problemu z wiedzą. Masz problem z tym, że jesteś jedyną osobą, dla której ta wiedza jest oczywista.
Wiesz co, tamten człowiek po dwudziestu minutach rozmowy powiedział tylko: „No faktycznie, nie pomyślałem o tym”. Nie dowiedział się w tym czasie niczego nowego. Po prostu po raz pierwszy spojrzał na to, co robi od lat, oczami kogoś z zewnątrz.
Człowiek, dla którego wino było zwykłą codziennością.
Gary Vaynerchuk prowadził rodzinny sklep z alkoholem. Wino było dla niego tym, czym dla Ciebie jest dziś Twoja branża: codziennością, czymś oczywistym, o czym nie myśli się już jak o wyjątkowej wiedzy.
W lutym 2006 roku zaczął nagrywać krótki program o winie. Robił to regularnie, nie rezygnując przy tym z prowadzenia sklepu. Nagrywał aż do 2011 roku, kiedy powstał tysięczny odcinek. W międzyczasie, w 2009 roku, założył z bratem agencję, a z rodzinnego biznesu winiarskiego odszedł dopiero w sierpniu 2011 roku.
Uczciwie: to nie jest historia etatowca, który rzucił pracę. Gary przejął działający rodzinny biznes z obrotem liczonym w milionach dolarów rocznie i równolegle budował coś własnego. Ale materiał na tysiąc odcinków miał od samego początku. Było nim po prostu „to, co i tak robię codziennie”.
Craig Newmark zaczął jeszcze prościej. W 1995 roku pracował jako programista w San Francisco i rozsyłał znajomym mailem listę ciekawych wydarzeń w mieście. Zwykła przysługa dla znajomych. Lista rozrosła się tak, że po roku przeniósł ją na stronę internetową, a przez cztery lata prowadził ją po godzinach, obok pracy. Dopiero w 1999 roku zrobił z niej firmę. Dzisiaj ta lista nazywa się Craigslist.
Test na własną klątwę wiedzy.
O co ludzie pytają Cię od lat. Nie raz, nie przy kawie. To samo pytanie wracające przez kilka lat to gotowy temat. Tylko nikt go jeszcze tak nie nazwał.
Co robisz szybciej niż inni w swojej firmie. Nie lepiej, szybciej. Szybkość jest znakiem wprawy, a za wprawę ludzie płacą.
Co tłumaczysz komuś po raz setny. Jeśli za każdym razem tłumaczysz to od nowa, to znaczy, że nikt jeszcze tego nie zapisał. Łącznie z Tobą.
Weź kartkę i odpowiedz na te trzy pytania w dziesięć minut. To, co wyjdzie, jest listą tematów, a nie listą rzeczy oczywistych.
Co to nie znaczy?
Klątwa wiedzy tłumaczy, dlaczego możesz nie dostrzegać wartości tego, co umiesz. Nie oznacza jednak, że ta wartość zawsze tam jest.
Czasem problem, który potrafisz rozwiązać, występuje zbyt rzadko albo ludzie już dziś mogą rozwiązać go świetnie i za darmo. Tego nie sprawdzisz, siedząc i zastanawiając się nad swoim pomysłem. Sprawdzisz to, rozmawiając z ludźmi, którzy naprawdę mają ten problem. Tydzień roboty, nie rok.
Co z tego wynika?
Zdanie „przecież każdy to wie” mówi więcej o Tobie niż o rynku. Pokazuje, jak oczywista stała się dla Ciebie ta wiedza, a nie ile jest warta dla innych.
Ludzie, którzy mieli dodatkową wiedzę, nie potrafili jej zignorować nawet wtedy, gdy finansowo im się to nie opłacało. Nie masz przycisku „udawaj, że tego nie wiem”.
Kolejny certyfikat nie rozwiąże problemu, który nie wynika z braku wiedzy.
Wypisz trzy pytania, które słyszysz od lat. Sprawdź je w pięciu rozmowach w tym tygodniu.
Najczęstsze pytania:
Nie mam żadnych certyfikatów w tym temacie. To dyskwalifikuje? Nie. Klient nie kupuje papieru. Kupuje rozwiązanie swojego problemu i pewność, że trafił do osoby, która potrafi mu pomóc. Certyfikat może tę pewność wzmacniać, ale sam jej nie zbuduje.
Ktoś już o tym mówi, i to lepiej ode mnie. Konkurencja zwykle mówi do trochę innych ludzi albo rozwiązuje ten sam problem w inny sposób. Bardziej uważałabym na rynek, na którym nie ma konkurencji. Bo czasem nie ma jej z bardzo prostego powodu: nie ma też klientów.
Boję się, że znajomi z branży uznają, że się wymądrzam. To realna obawa i nie da się jej całkowicie pozbyć. Ale warto zadać sobie pytanie, co kosztuje więcej: kilkanaście niezręcznych minut czy kilka kolejnych lat robienia tego samego z poczuciem, że stoisz w miejscu.
Jak to sprawdzić, nie rzucając pracy? Pięć rozmów z ludźmi, którzy mają ten problem. Jedna prosta rzecz zrobiona dla jednej z tych osób. Dwa tygodnie działania po godzinach – i już wiesz więcej niż po kilku miesiącach zastanawiania się nad pomysłem.
Kiedy już zobaczysz, co masz, zostaje to nazwać tak, żeby ktoś chciał za to zapłacić. A pytanie z tytułu odwróć: nie „kto miałby mi za to zapłacić”, tylko „komu dokładnie to oszczędzi pół roku szukania”.
Źródła:
Klątwa wiedzy potwierdzona eksperymentalnie: lepiej poinformowani uczestnicy nie potrafili zignorować swojej dodatkowej informacji nawet wtedy, gdy było to sprzeczne z ich interesem finansowym; warunki rynku konkurencyjnego zmniejszały ten błąd mniej więcej o połowę, ale go nie eliminowały. C. Camerer, G. Loewenstein, M. Weber, *The Curse of Knowledge in Economic Settings: An Experimental Analysis*, „Journal of Political Economy” 1989, nr 97(5), s. 1232–1254. Opis (https://ideas.repec.org/a/ucp/jpolec/v97y1989i5p1232-54.html). Zastrzeżenie: to eksperyment laboratoryjny z zadaniem wyceny, a nie badanie ekspertów sprzedających swoją wiedzę. Dowodzi istnienia mechanizmu, nie przekłada się wprost na rynek usług eksperckich.
Eksperyment z wystukiwaniem melodii: uczestnicy wystukujący rytm znanej piosenki szacowali, że słuchacze odgadną ją w połowie przypadków; słuchacze rozpoznali 2,5% ze 120 melodii („raz na czterdzieści prób” w tekście). E. L. Newton, *The Rocky Road from Actions to Intentions*, rozprawa doktorska, Stanford University 1990. Zastrzeżenie podwójne: to rozprawa nieopublikowana, która nie przeszła recenzji naukowej w formie publikacji, a konkretne liczby (120 melodii, 2,5%, 50%) są powtarzane przede wszystkim za książką Chipa i Dana Heathów *Made to Stick*, czyli za źródłem wtórnym. Dlatego w tekście eksperyment jest obrazem, a nie podstawą żadnej tezy liczbowej.
Gary Vaynerchuk: w 1998 przejął rodzinny sklep z alkoholem i rozwinął go jako Wine Library z obrotu około 3–4 mln do 60 mln dolarów rocznie; w lutym 2006 ruszył obok z codziennym programem Wine Library TV, prowadzonym do 2011 roku (1000 odcinków); w 2009 współzałożył VaynerMedia, a z biznesu winiarskiego odszedł w sierpniu 2011. Wikipedia (https://en.wikipedia.org/wiki/Gary_Vaynerchuk) · Oficjalna biografia (https://garyvaynerchuk.com/biography/). Zastrzeżenie: to nie jest historia etatowca budującego coś obok cudzej pracy – Gary przejął działający biznes rodzinny i budował projekt obok własnej firmy. Źródła rozjeżdżają się co do daty rebrandingu (1996 wg jego biografii, 1998 wg Wikipedii) i punktu startu przychodów (3 albo 4 mln dolarów).
Craig Newmark: od 1993 programista w Charles Schwab w San Francisco (wcześniej 17 lat w IBM); w 1995 zaczął rozsyłać znajomym mailową listę wydarzeń w Bay Area, w 1996 przeniósł ją na stronę craigslist.org, prowadził ją po godzinach do 1999, kiedy zarejestrował firmę i przeszedł na jej prowadzenie w pełnym wymiarze (w wieku około 46–47 lat); w 2000 oddał stanowisko prezesa. Wikipedia (https://en.wikipedia.org/wiki/Craig_Newmark) · Internet Hall of Fame (https://www.internethalloffame.org/official-biography-craig-newmark/) · EBSCO (https://www.ebsco.com/research-starters/biography/craig-newmark/). Zastrzeżenie: to nie był plan na biznes – lista zaczęła się bez zamiaru zarabiania, a monetyzacja przyszła później; w 1999 serwis dawał już przychód z ogłoszeń o pracę, więc ryzyko przejścia na swoje było niskie. Między etatem w Schwab a pełnym etatem w Craigslist Newmark pracował jako inżynier i konsultant IT; źródła nie podają dokładnego miesiąca odejścia z Schwab.
Chcesz zacząć budować własny biznes?
Pobierz bezpłatny biznesplan i zrób pierwszy krok.
Pobierz biznesplan